De televisieserie "Pieter graaft door Laag Holland"
Pieter graaft door Laag Holland
In het nieuwe televisieprogramma Pieter graaft door Laag Holland neemt archeoloog Pieter Floore uit de Rijp de kijkers mee langs verborgen sporen. Aan de orde komen onder andere de moeizame ontginning van het land, de permanente strijd tegen het water en de glorie van de Gouden Eeuw.
Pieter graaft door Laag Holland werd eerder uitgezonden op RTV Noord-Holland
Gedurende tien afleveringen krijgen kijkers een bijzonder inzicht in de geschiedenis van dit unieke stukje Nederland. Overal om ons heen zijn resten uit het verleden in de bodem terug te vinden. Je moet het alleen wel weten. Het getrainde oog van een archeoloog helpt ons op weg. Een lichte verhoging in de verte, een vreemde bocht in de weg of een onverwacht walvisbot in de grond, midden in een weiland. Ze vertellen ons over het bewogen verleden van Laag Holland. Een geschiedenis die de meesten van ons, wandelend of rijdend door het open landschap van nu, waarschijnlijk niet zouden vermoeden.
Pieter Floore
Archeoloog Pieter Floore uit de Rijp is een groot deel van zijn leven in dit gebied actief. Hij weet daarom veel over de geschiedenis van Laag Holland en kan er bovendien goed over vertellen. Laag Holland is een door mensenhanden gemaakt landschap. Het is het resultaat van de eeuwenlange worsteling met een weerbarstige natuur. Het landschap waar we nu in wonen is het resultaat van het doorzettingsvermogen en de vindingrijkheid van onze voorouders.
Pieter Floore was eerder te zien in het VPRO-programma Noorderlicht over zijn opgravingen in het meest zuidelijke puntje van Chili.
De video van de uitzending vind je op deze pagina »
Aflevering 10: Boerderijen
Laag Holland is gemaakt door boeren. Al 6000 jaar geleden werd er graan verbouwd en vee gehouden langs de Noordzeekust. Rond het jaar 1000 trokken deze boeren het binnenland in om kleine boerderijtjes te beginnen, die nog steeds als bulten in het landschap zijn terug te vinden.
Door het verdwijnen van het veen zijn deze boeren de handelslieden en vissers geworden die het huidige landschap en de cultuur van Laag Holland hebben bepaald.
Aflevering 9: De Industrie
In Laag Holland lag het oudste industriegebied van Noord Europa. In de zaanstreek stonden driehonderd jaar geleden al honderden molens, waar duizenden mensen werkten die olie persten, hout zaagden, mosterd maalden en ook papier maakten.
In deze aflevering bezoekt Pieter het Guisveld nabij Wormerveer, waar een groot aantal papiermolens heeft gestaan en bezoekt hij de laatste, nog werkende papiermolen "de schoolmeester" in Westzaan. Hier geeft molenaar Arie Butterman uitleg over de werking van de molen.
Aflevering 8: Het Oerij
Zo'n 6000 jaar geleden woonden alle inwoners van Laag Holland aan het strand, op eilanden en duinen aan de kust. Het gebied zag er zo uit als de Waddenzee nu.
De Rijn stroomde toen dwars door Laag Holland en kwam bij Castricum uit in de Noordzee. Die tak van de Rijn staat bekend als het Oerij en is nog steeds terug te vinden in het landschap.
Aflevering 7: Zeehavens van weleer
Zeehavens hebben alijd een belangrijke rol gespeeld in Laag Holland. De havens van Monnickendam en Edam waren belangrijk voor de handel met de omliggende landen. Veel mensen uit het achterand verdienden hun brood in de havens en hier ontstond een bloeiende industrie.
In deze aflevering bezoekt Pieter het Edams museum en onderzoekt de ontstaansgeschiedenis van de Edamse sluizen en toont de sporen van het maritieme verleden.
Aflevering 6: Kerken en Kloosters
Religie bepaalde voor een groot gedeelte het gezicht van Laag Holland. Vanaf de toren in Ransdorp zijn de grote kerktorens van bijvoorbeeld Edam en Monnickendam te zien. Maar hoe komen die kleine dorpen aan die enorme kerken, die ook nog eens aan de rand van het dorp staan in plaats van er midden in?
En wat is er gebeurd met de kloosters die bij deze kerken hoorden?
Aflevering 5: Veen
De inwoners van Laag Holland wonen op een dikke laag van plantenresten en water. Haal je dat water eruit, dan verdwijnt dit veen en het komt niet meer terug. Omdat dit precies is wat de inwoners al zo'n duizend jaar doen, is Laag Holland in feite een grote badkuip geworden die wordt omringd door dijken. We moeten continu water uit die badkuip pompen om niet te verzuipen. In deze aflevering gaan we kijken naar wat veen precies is.
Aflevering 4: Molens
In de 17e eeuw was de Beemster een grote plas water. Een groep rijke Amsterdamse investeerders zag wel brood in deze plas en investeerden miljoenen (nu zouden dat miljarden zijn) om hem droog te malen en te verpachten als landbouwgrond.
De houten machines die ze daar voor gebruikten zijn hét symbool van Nederland geworden. Alleen langs de dijk van de Beemster staat er niet één meer.
Aflevering 3: Traanovens
In Laag Holland stonden vroeger traanovens.
In deze ovens werd het spek van walvissen tot walvistraan uitgekookt. De archeologische sporen van deze industrie vind je in Laag Holland terug.
Pieter onderzoekt het gebied waar de traanovens stonden en schetst een beeld van het economisch belang, de werkzaamheden en de invloed hiervan op de omgeving van de traanovens. Hiervoor bezoekt Pieter het museum "In't Houten Huis" in de Rijp, waar veel objecten uit deze industrie terug te vinden zijn.
Aflevering 2: Terpen
Zo’n duizend jaar geleden raakte het kustgebied van Noord-Holland overbevolkt. Pioniers trokken oostelijk het zompige veenmoeras in. dat gebied was toen nauwelijks toegankelijk voor mensen.
Om te overleven maakten ze gebruik van de eenvoudigste manier om droge voeten te houden:
je graaft een slootje om het water weg te laten lopen en van de grond uit het slootje maak je een heuveltje, een terp.
Bij het bezoekerscentrum in het Ilperveld wordt zo’n duizend jaar oude terp met woonhuis nagebouwd.
Het is een beproefde techniek want op het eiland Marken worden vandaag de dag nog steeds terpen opgeworpen.
Aflevering 1: Dijken
Al sinds de dertiende eeuw bouwen de inwoners van
Laag Holland dijken om zich tegen het water te beschermen. Eerst van klei,
dan van houten palen en wier en tenslotte van stenen. En al sinds 700
jaar is de controle van deze dijken goed geregeld. Door waterschappen,
organisaties ouder dan onze democratie. Want een slechte dijk is nog
gevaarlijker dan helemaal geen dijk.
Pieter graaft door Laag Holland is geproduceerd door Los Imagos en is mogelijk gemaakt door de Provincie Noord-Holland en het Nationaal Landschap Laag Holland.
Uitzendingen van de serie Pieter graaft door Laag Holland waren eerder te zien op
RTV Noord-Holland